Thay dầu cho hệ tuabin thường bắt đầu bằng một tên sản phẩm quen thuộc: Shell Turbo T. Nhưng tên dòng dầu chưa đủ để kết luận một cấp nhớt phù hợp với tổ máy. Cùng thuộc Shell Turbo T, các cấp ISO VG 32, 46 và 68 có các danh mục chấp thuận, tiêu chuẩn và dữ liệu kỹ thuật được công bố riêng. Nếu bỏ qua bước đối chiếu, nhà máy có thể chọn đúng họ dầu nhưng sai cấp nhớt, sai mức yêu cầu hoặc sai ứng dụng.

Bài này dùng ba TDS Shell Turbo Oil T 32, T 46 và T 68 đang lưu hành trong kho tài liệu để lập checklist trước khi thay dầu. Các TDS này đều ghi rõ giá trị là điển hình và có thể thay đổi theo quy cách Shell. Vì vậy, checklist không thay thế tài liệu OEM hoặc TDS hiện hành của đúng mã hàng.

1. Xác nhận đúng loại tuabin và cụm bôi trơn

Cả ba TDS Shell Turbo T 32, T 46 và T 68 đều nêu phạm vi cho tuabin hơi công nghiệp, tuabin khí tải trọng nhẹ không yêu cầu tính năng chống mài mòn tăng cường cho hộp số, tuabin thủy điện, cùng một số máy nén và bơm ly tâm hoặc hướng trục khi OEM khuyến cáo dầu R&O hoặc dầu tuabin.

Đây là điểm cần đọc thật kỹ. Cụm từ “không yêu cầu tính năng chống mài mòn tăng cường cho hộp số” nghĩa là không thể dùng riêng tên Shell Turbo T để suy ra tính phù hợp cho mọi tổ máy có hộp số. Trước khi thay dầu, cần xác nhận sơ đồ bôi trơn: dầu chỉ phục vụ ổ trục và hệ điều tốc, hay cùng bôi trơn hộp số tăng tốc. Nếu hộp số có yêu cầu riêng về phụ gia hoặc tiêu chuẩn, tài liệu OEM của cụm đó phải là căn cứ chính.

TDS cũng nêu một số ứng dụng đặc biệt, như máy nén ammonia hoặc máy nén khí syngas hàm lượng lưu huỳnh cao dùng bộ làm kín khí kiểu ướt, cần tham khảo chuyên gia kỹ thuật khu vực. Với các hệ như vậy, không nên thay dầu theo sự tương đồng về cấp độ nhớt.

2. Đối chiếu cấp ISO VG ghi trên tài liệu OEM

Shell Turbo T có các cấp ISO VG 32, 46, 68 và 100. Ba TDS trong tài liệu hiện có ghi độ nhớt động học điển hình tại 40°C lần lượt là 32,0 cSt cho T 32, 46,0 cSt cho T 46 và 68,0 cSt cho T 68, theo ASTM D445. Chỉ số này mô tả cấp độ nhớt của dầu mới, không phải một quy tắc tự động để nâng hoặc hạ cấp theo cảm nhận vận hành.

Khi tài liệu OEM ghi ISO VG 46, việc đổi sang ISO VG 68 cần có căn cứ kỹ thuật từ chính OEM hoặc quy trình cải tạo được phê duyệt. Độ nhớt liên quan đến khả năng bơm, đặc tính đường hồi, khe hở ổ trục và nhiệt độ vận hành. Tương tự, không nên hạ từ VG 46 xuống VG 32 chỉ vì mong muốn dầu lưu thông nhanh hơn.

Hồ sơ thay dầu nên lưu ba dữ liệu cùng nhau: cấp ISO VG ghi trong manual của tổ máy, cấp dầu hiện đang vận hành và cấp đề nghị thay. Nếu ba thông tin không trùng, cần ghi rõ văn bản phê duyệt hoặc lý do kỹ thuật trước khi mở bồn dầu.

3. So từng chấp thuận, không chỉ so tên thương hiệu

Danh mục trên TDS cho thấy chấp thuận có thể khác theo cấp nhớt. T 32 liệt kê General Electric GEK 28143b Type I; T 46 liệt kê GEK 28143b Type II; T 68 liệt kê GEK 28143b Type III. Đây là ví dụ rõ nhất cho việc không thể thay thế một cấp Shell Turbo T bằng cấp khác chỉ vì cùng dòng sản phẩm.

Về tiêu chuẩn DIN, TDS T 32 và T 46 đều ghi DIN 51515-1 TD và DIN 51515-2 TG. TDS T 68 trong bộ tài liệu này ghi DIN 51515-1 TD. Ba tài liệu đều dẫn ISO 8068 với L-TSA và L-TGA; T 68 còn ghi L-THA. Khi hồ sơ mua sắm yêu cầu một tiêu chuẩn hoặc một mã chấp thuận OEM cụ thể, nhà máy nên so từng dòng với TDS của đúng cấp nhớt, thay vì ghi chung “đạt chuẩn dầu tuabin”.

Ngoài các mã trên, TDS còn liệt kê nhiều chấp thuận và khuyến nghị theo từng cấp, trong đó có Alstom Power Turbo-Systems HTGD 90-117, MAN Turbo SP 079984 D0000 E99, Siemens Turbo Compressors và các yêu cầu cho tuabin thủy điện. Danh mục đầy đủ, tình trạng hiệu lực và phiên bản hiện hành cần được kiểm tra tại Shell Product Catalogue hoặc với nhà sản xuất thiết bị trước khi chốt thay dầu.

4. Kiểm tra nước, khí và tiêu chí giám sát sau khi thay

Dầu mới có tính chất phù hợp không đồng nghĩa hệ dầu đã sẵn sàng vận hành. Ba TDS đều công bố khả năng chống gỉ ASTM D665B đạt. Với T 32 và T 46, thời gian thoát khí ASTM D3427 là 4 phút và thời gian tách nước ASTM D1401 là 15 phút. T 68 công bố lần lượt 5 phút và 20 phút. Đây là các giá trị điển hình của dầu mới trong điều kiện thử, không phải kết quả của dầu đang vận hành.

Trước lúc thay, cần kiểm tra nguồn nước có thể vào hệ từ bộ làm mát, phớt, đường thông hơi hoặc quy trình vệ sinh. Sau khi thay, chương trình lấy mẫu nên duy trì cùng điểm lấy mẫu và phương pháp thử để có đường cơ sở theo dõi. Nếu có bọt, nước hoặc thay đổi độ nhớt, cần tìm nguyên nhân ở hệ thống thay vì chỉ kết luận dầu mới không phù hợp.

Các TDS T 32 và T 46 công bố TOST ASTM D943 trên 10.000 giờ và RPVOT ASTM D2272 trên 950 phút; TDS T 68 công bố TOST trên 7.000 giờ và RPVOT 600 phút. Những số liệu này hỗ trợ đọc đặc tính oxy hóa của dầu mới, nhưng không phải cam kết thời gian thay dầu tại một tổ máy. Nhiệt độ, nước, độ sạch và điều kiện vận hành quyết định tuổi thọ ngoài hiện trường.

Checklist hồ sơ trước khi thay Shell Turbo T

Manual OEM hoặc specification của đúng tổ máy, đúng cụm ổ trục và hộp số nếu có.
Cấp ISO VG được yêu cầu và cấp dầu đang vận hành.
Chấp thuận OEM, tiêu chuẩn DIN/ISO hoặc mã kỹ thuật được hồ sơ mua sắm yêu cầu.
TDS hiện hành của đúng Shell Turbo T 32, T 46 hoặc T 68; không dùng TDS của cấp khác để thay thế.
Kế hoạch làm sạch, kiểm soát nước, lọc và lấy mẫu dầu trước, trong và sau khi thay.
Tiêu chí nghiệm thu do OEM hoặc chương trình phân tích dầu của nhà máy quy định.

Checklist này giúp cuộc trao đổi kỹ thuật đi từ câu hỏi “dùng dầu nào” sang “tổ máy yêu cầu điều gì”. Với tuabin, đó là cách giảm rủi ro chọn sai dầu ngay từ trước khi thay.

Nguồn tham khảo

Shell Turbo Oil T 32 Product Data Sheet, v6.1, 04/08/2016.
Shell Turbo Oil T 46 Product Data Sheet, v2.3, 04/08/2016.
Shell Turbo Oil T 68 Product Data Sheet, v1.9, 04/08/2016.
Shell Global, Shell Turbo turbine oils.
Shell, Product Catalogue Portal, tra cứu TDS/SDS hiện hành theo khu vực.