Đổi dầu cho hệ tuabin không nên bắt đầu bằng câu hỏi còn bao nhiêu phuy trong kho. Câu hỏi đầu tiên là thiết bị đang cần loại dầu nào và dầu cũ đang ở tình trạng nào. Với Shell Turbo T 68, Technical Data Sheet của Shell cho biết đây là dầu tuabin R&O ISO VG 68, dùng cho những phạm vi ứng dụng xác định. Điều đó đủ để tạo một danh sách kiểm tra kỹ thuật, nhưng chưa đủ để coi mọi hệ có ghi “VG 68” là có thể thay ngay.

Bài viết này tập trung vào khâu chuẩn bị trước khi thay dầu. Mục tiêu là giữ quyết định bám vào manual của OEM, dữ liệu TDS và tình trạng thực tế của hệ, thay vì suy luận từ tên sản phẩm hoặc một chỉ tiêu thử nghiệm riêng lẻ.

1. Chốt đúng phạm vi ứng dụng trước khi chọn dầu

Shell mô tả Turbo T 68 là dầu cho tuabin hơi công nghiệp và tuabin khí tải nhẹ khi hệ không yêu cầu tính năng chống mài mòn tăng cường cho hộp số. TDS cũng nêu các ứng dụng như tuabin thủy điện, một số máy nén turbo ly tâm hoặc hướng trục và bơm khi OEM yêu cầu dầu kiểu R&O hoặc turbine oil.

Điểm cần giữ nguyên là điều kiện đi kèm. Nếu hệ có hộp số tích hợp yêu cầu dầu EP hoặc yêu cầu chống mài mòn riêng, dầu tuabin R&O không tự động trở thành lựa chọn phù hợp chỉ vì cấp độ nhớt trùng nhau. Trước khi lập kế hoạch thay dầu, đội bảo trì cần đối chiếu manual của cụm tuabin, cụm bánh răng nếu có và danh sách dầu được OEM chấp thuận.

2. ISO VG 68 là dữ liệu đầu vào, không phải kết luận

Theo TDS Turbo T 68, độ nhớt động học điển hình là 68,0 cSt tại 40°C và 8,95 cSt tại 100°C; chỉ số độ nhớt là 105. Các con số này mô tả đặc tính của dầu mới theo phương pháp thử nêu trong tài liệu. Chúng không thay cho yêu cầu cấp độ nhớt do OEM đưa ra, cũng không thay cho xu hướng độ nhớt của mẫu dầu đang vận hành.

Trước khi đổi dầu, nên ghi lại nhiệt độ dầu, nhiệt độ ổ trục, áp suất và chênh áp lọc trong điều kiện tải bình thường. Khi có mẫu dầu cũ, cần so sánh độ nhớt đo được với giới hạn đánh giá của chương trình phân tích dầu và hướng dẫn thiết bị. Nếu độ nhớt thay đổi, nguyên nhân có thể nằm ở oxy hóa, nhiễm dầu khác, nhiệt độ vận hành hoặc phương thức lấy mẫu. Đổi sang một dầu cùng VG không tự giải quyết những nguyên nhân này.

3. Đọc tách nước, thoát khí và tạo bọt cùng một nhóm

TDS ghi thời gian tách nước ASTM D1401 là 20 phút, thời gian thoát khí ASTM D3427 là 5 phút và đặc tính tạo bọt ASTM D892 là 10/0, 0/0, 10/0 cho ba chuỗi thử. Các kết quả thử này dùng để đánh giá dầu mới trong điều kiện tiêu chuẩn; chúng không phải là cam kết rằng hệ thực tế sẽ không có bọt hoặc nước.

Ở hiện trường, nước có thể đi vào qua hơi ngưng, rò rỉ bộ làm mát, breather hoặc thao tác bảo trì. Khí lẫn và bọt có thể liên quan đến mức dầu, đường hút, lưu lượng hồi dầu hoặc điều kiện vận hành. Vì vậy, khi thấy dầu đục, bọt kéo dài hay chênh áp lọc bất thường, cần tìm nguyên nhân của hệ thống đồng thời với việc đánh giá dầu. Chỉ châm dầu mới hoặc rút nước ra khỏi bồn mà không kiểm điểm xâm nhập có thể khiến sự cố lặp lại.

4. Kiểm năng lực kiểm soát oxy hóa và chống gỉ theo lịch sử vận hành

Shell Turbo T 68 dùng dầu gốc được xử lý bằng hydro cùng hệ phụ gia không chứa kẽm. TDS nêu mục tiêu kiểm soát oxy hóa, chống gỉ và ăn mòn; sản phẩm đạt “Pass” ở phép thử chống gỉ ASTM D665B. TDS cũng ghi RPVOT theo ASTM D2272 là trên 7.000 phút và TOST theo ASTM D943 là 600 phút. Đây là dữ liệu tham khảo cho dầu mới, không phải thời hạn thay dầu cố định cho mọi tuabin.

Chu kỳ thay dầu nên dựa vào khuyến nghị OEM, điều kiện tải, nhiệt độ, lịch sử phân tích dầu và mức độ sạch của hệ. Một tuabin vận hành khác chế độ, có hệ làm mát khác hoặc có tiền sử nhiễm nước sẽ không nhất thiết có cùng chu kỳ với một hệ khác dù dùng chung tên dầu. Khi dầu cũ có dấu hiệu oxy hóa hoặc cặn, cần kiểm cả nguồn nhiệt, thông gió và tình trạng bộ lọc trước khi quyết định thời điểm nạp dầu mới.

5. Lập hồ sơ thay dầu để lần sau có dữ liệu so sánh

Một kế hoạch thay dầu gọn nhưng hữu ích nên lưu: mã thiết bị và manual OEM; loại dầu cũ cùng lịch sử nạp bổ sung; kết quả mẫu dầu trước khi thay; thể tích hệ; loại và cấp lọc; cách vệ sinh hoặc súc rửa được OEM chấp thuận; cùng thời điểm lấy mẫu dầu mới sau khi đưa hệ vào vận hành. Với dầu turbine, các dữ liệu này giúp phân biệt một thay đổi do dầu, do tình trạng thiết bị hay do thao tác bảo trì.

Trong ngày thay dầu, cần kiểm xác nhận cấp ISO VG, tình trạng niêm phong, dụng cụ nạp và điểm lấy mẫu. Không nên trộn các loại dầu khi chưa có xác nhận tương thích từ nhà sản xuất hoặc OEM. Nếu yêu cầu của hệ vượt ra ngoài phạm vi TDS, đặc biệt với tuabin có hộp số hoặc cấu hình làm kín đặc biệt, cần lấy ý kiến kỹ thuật trước khi thực hiện.

Nguồn tham khảo

Shell, Technical Data Sheet: Shell Turbo T 68, phiên bản 1.9, 04/08/2016.
Shell Product Catalogue Portal.