Đừng đọc từng chỉ tiêu dầu tuabin một mình

Khi hệ dầu tuabin có bọt ở bồn, tín hiệu rung bất thường hoặc dấu hiệu nước, phản xạ thường gặp là nhìn ngay vào một con số trên TDS. Cách đó dễ bỏ sót nguyên nhân. Bọt nhìn thấy trong bồn không đồng nghĩa hoàn toàn với khả năng tạo bọt của dầu; khí cuốn trong dầu cũng khác với bọt trên bề mặt. Nước tự do lại là một câu chuyện khác.

Với Shell Turbo T 46, TDS của Shell nêu riêng các chỉ tiêu về tạo bọt, thoát khí, tách nước và kiểm soát ôxy hóa. Những chỉ tiêu này có giá trị khi được đối chiếu với mẫu dầu đang vận hành, điều kiện tải, nhiệt độ dầu, mức dầu trong bồn, vị trí hồi dầu và yêu cầu của OEM. TDS không thể thay thế kiểm tra hiện trường.

Shell Turbo T 46 là dầu gì?

Shell mô tả Turbo T 46 là dầu cho tuabin khí và tuabin hơi công nghiệp tải nhẹ, dùng cho các hệ không yêu cầu tính năng chống mài mòn tăng cường cho hộp số. TDS cũng nêu các ứng dụng tuabin thủy điện, một số hệ tuần hoàn cần kiểm soát rỉ và ôxy hóa, máy nén cùng bơm ly tâm hoặc hướng trục khi khuyến cáo yêu cầu dầu R&O hoặc dầu tuabin.

Cấp độ nhớt động học điển hình tại 40°C là 46,0 cSt; tại 100°C là 6,90 cSt. Đó là dữ liệu nhận diện cấp ISO VG 46, không phải căn cứ để thay dầu đang dùng nếu chưa kiểm tra tài liệu OEM, cấp độ nhớt yêu cầu, lịch sử dầu cũ và khả năng tương thích khi chuyển đổi.

Ba chỉ tiêu cần đọc cùng nhau

Tạo bọt không phải là toàn bộ câu chuyện

TDS ghi kết quả tạo bọt 15/150 theo ASTM D892. Chỉ tiêu này đánh giá xu hướng tạo bọt trong điều kiện thử nghiệm quy định. Tại hiện trường, bọt còn có thể liên quan đến mức dầu quá cao hoặc quá thấp, đường hồi dầu xả trên mặt dầu, hút khí ở đường ống, lọc bị nghẽn, rò rỉ phía hút hoặc nhiễm bẩn. Vì vậy, không nên kết luận dầu hỏng chỉ vì nhìn thấy bọt.

Thoát khí giúp đánh giá nguy cơ khí cuốn

Với ASTM D3427, TDS nêu thời gian thoát khí là 4 phút. Khí cuốn trong dầu có thể ảnh hưởng độ ổn định của màng dầu và làm hệ điều khiển phản ứng khó dự đoán hơn. Nhưng một mẫu dầu có kết quả thử thoát khí tốt vẫn không xử lý được lỗi cơ khí khiến hệ liên tục hút khí. Khi lấy mẫu, cần ghi lại thời gian chạy, nhiệt độ dầu và vị trí lấy mẫu để số liệu phòng thí nghiệm có bối cảnh.

Tách nước cần đi cùng kiểm tra nguồn nước

TDS nêu chỉ tiêu tách nước theo ASTM D1401 ở mức 15. Mục tiêu của tính năng này là giúp nước tự do tách khỏi pha dầu trong điều kiện thử. Nếu mẫu dầu thực tế có nước, cần xác định nước đến từ đâu: làm mát rò rỉ, hơi ẩm qua thông hơi, ngưng tụ khi dừng máy hay thao tác bảo dưỡng. Chỉ xử lý phần dầu trong bồn mà không chặn đường nước đi vào thì vấn đề thường quay lại.

Những dữ liệu khác trên TDS có liên quan

Shell Turbo T 46 có chỉ số độ nhớt 105, điểm rót chảy dưới -27°C và điểm chớp cháy cốc hở trên 220°C theo TDS. TDS cũng ghi khả năng kiểm soát ôxy hóa TOST trên 10.000 giờ theo ASTM D943 và RPVOT trên 950 phút theo ASTM D2272. Đây là các kết quả thử nghiệm tiêu chuẩn để so sánh tính chất điển hình của sản phẩm, không phải lịch thay dầu cố định cho mọi tuabin.

Chu kỳ thay dầu thực tế phụ thuộc vào thiết kế thiết bị, nhiệt độ, tải, tình trạng lọc, mức nhiễm nước, kết quả phân tích dầu và giới hạn của OEM. Nếu mẫu dầu thay đổi độ nhớt, TAN, nước hoặc hàm lượng cặn, cần đánh giá cả xu hướng nhiều mẫu thay vì dùng một kết quả đơn lẻ.

Kiểm tra gì trước khi quy nguyên nhân cho dầu?

Đối chiếu đúng cấp ISO VG và tiêu chuẩn dầu mà OEM yêu cầu.
Quan sát mức dầu, vị trí ống hồi, tình trạng đường hút và khả năng hút khí ở bơm.
Kiểm tra bộ làm mát, thông hơi, phớt và lịch sử dừng máy để tìm nguồn nước.
Lấy mẫu dầu đại diện, ghi giờ chạy và điều kiện vận hành trước khi gửi phân tích.
So sánh xu hướng mẫu dầu với giới hạn OEM hoặc chương trình theo dõi dầu, không chỉ so với TDS dầu mới.

Kết luận

Shell Turbo T 46 có dữ liệu TDS rõ cho độ nhớt, tạo bọt, thoát khí, tách nước và ổn định ôxy hóa. Điều đáng chú ý là mỗi chỉ tiêu trả lời một phần khác nhau của tình trạng hệ dầu. Khi có bất thường, cách an toàn hơn là ghép dữ liệu TDS với mẫu dầu, cấu hình hệ thống và yêu cầu OEM trước khi quyết định lọc, tách nước hoặc thay dầu.

Nguồn tham khảo

Shell, Shell Turbo Oil T 46, v2.3, 04.08.2016, TDS lưu tại Võ Lan.
Shell Global: Turbine oils.

Shell Turbo T 46: đọc chỉ tiêu bọt, thoát khí và tách nước trước khi đánh giá dầu tuabin